Artykuł - Zmierzamy trochę na bok

Rotacja boczna. Jest to magia, dzięki której uzyskujemy niezwykłe uderzenia i wspaniałą grę pozycyjną. Jest ona również przyczyną wielu przykro chybionych uderzeń i upokorzeń. W tym miesiącu przyjrzymy się różnym efektom związanym z używaniem rotacji bocznej. Kolejne części artykułu będą traktowały o tym, jak inteligentnie radzić sobie z tymi efektami.

Jak większość instruktorów, również i ja próbuję przekonać graczy do używania rotacji bocznej tylko kiedy jest to konieczne, a kiedy już zdecydują się jej użyć, używać jej jak najmniej. Jeśli chodzi o graczy początkujących, najpierw muszą oni opanować podstawowe uderzenia i rotacje (rotacja górna, uderzenie centralne, rotacja dolna), a później dopiero wprowadzić rotację boczną. Przecież można uderzyć białą bilę gdziekolwiek w pionowej osi - na dole, w środek, u góry - bez potrzeby zajmowania się specjalnymi wymaganiami narzucanymi przez granie rotacji bocznej (patrz: dalsza część artykułu).

Wielu średnio-zaawansowanych i zaawansowanych graczy używa bocznej rotacji prawie przy każdym uderzeniu, bez znaczenia czy istnieje powód jej użycia. Jest to praktyka, którą odradzam. Bilard to już wystarczająco trudna gra. Nie dodawajmy niepotrzebnych komplikacji.

Rezultaty rotacji bocznej widać, kiedy uderzasz na lewo lub na prawo od pionowej osi wyznaczającej środek białej bili. W czasie takiego uderzenia, biała bila obraca się w momencie toczenia lub sunięcia po stole. Dobrym sposobem na zrozumienie tego, jest myślenie o "rotacji" i "ruchu po uderzeniu białej bili" jako o dwóch różnych zdarzeniach- nazwijmy je "Siła rotacji" i "Siła białej". "Siła białej" to energia, która ma biała bila podróżując w danym kierunku (którą poczułbyś, jeśli uderzyłaby się w twarz:)). "Siła białej" jest przekazywana w jakikolwiek przedmiot (inna bila, banda), który ta bila uderzy. Siła, którą biała bila przekazuje, zależy od kąta zetknięcia z danym przedmiotem (bilą, bandą). Jeśli chodzi o "siłę rotacji", pozostaje ona w większości w białej bili (w przeciwieństwie do "siły białej", która jest "uwalniana" poprzez podróżowanie tej bili po stole). "Siła rotacji" może zawierać różne rotacje- rotację boczną, wsteczną, podążającą, jak również naturalne toczenie się bili. Skupmy się na rotacji bocznej.

Główną przyczyną użyteczności rotacji bocznej w czasie gry pozycyjnej jest to, że rotacja boczna po uderzeniu w białą bilę pozostaje w niej i ma wpływ na kąty odbicia białej bili od bandy, jak również na prędkość tej bili po odbiciu się od bandy.

Głównym powodem przemawiającym za tym, aby nie używać rotacji bocznej jest to, ze zwiększa ona trudność umieszczenia bili docelowej w łuzie. Przecież pozycjonowanie nie ma znaczenia jeśli chybisz uderzenie. Używając rotacji bocznej, biała bila nie toczy się tam gdzie celujesz. Istnieją trzy czynniki, które mają wpływ na ścieżkę białej bili, kiedy jest uderzana z rotacją boczną, i, niestety, musimy wszystkie je wziąć pod uwagę kiedy decydujemy o uderzeniu:

Defleksja - Technicznie rzecz biorąc, kij się odchyla, kiedy biała bila jest zagrywana. Aby to zrozumieć, można sobie wyobrazić, że kij "chce" uciec z drogi białej bili, dlatego skręca (odchyla się) od toru białej bili. W tym samym czasie biała bila "chce" zejść z drogi kijowi, dlatego zbacza po uderzeniu.

Dlatego jeśli uderzysz białą bilę z lewą rotacją, kij odchyli się w lewą stronę, w czasie gdy biała bila zboczy w prawą stronę. To zboczenie białej bili nie sprawia jednak, że podróżuje ona po łuku- zboczenie zmienia tylko kierunek (kąt) podróżowania białej bili. Zdarzenie to (czyli zboczenie białej bili) zachodzi natychmiast, czyli w momencie uderzenia tipem o białą bilę.
Aby zrównoważyć ten efekt, należy celować odrobinę dalej w stronę odwrotną od odchylenia (np. stosując lewą rotację boczną na bili białej, celuj tak jakbyś chciał uderzyć bilę zagrywaną trochę bardziej na lewo- dlatego, ze bila biała po uderzeniu (zetknięciu z tipem) i tak minimalnie skręci w prawo).

Zataczanie łuku (skręcanie) - problem: uderzenie z rotacją boczną sprawia, że bila biała zatacza łuk w kierunku rotacji (np. lewa rotacja sprawia, że biała bila skręca w lewo). To skręcanie może sprawić, że poprzedni opisywany efekt - defleksja - nie będzie zauważalny, ponieważ biała bila po uderzeniu będzie się poruszała po łuku, a nie po linii prostej. Im bardziej podniesiona rękojeść kija, im więcej bocznej rotacji zostanie zastosowane i im bardziej "miękkie" uderzenie, tym skręcanie bili białej będzie większe. Jeśli podniesiesz rękojeść kija i uderzysz białą bilę stosując boczną + dolną rotację - efektem będzie zagranie "masse". Aby zredukować zataczanie łuku, trzymaj kij tak płasko jak to tylko możliwe (nie podnoś rękojeści kija do góry).

Zderzenie rotacyjne- kiedy bila uderzona z boczną rotacją uderza w inną bilę, rotacja ta sprawia, że bila uderzona kieruje się minimalnie bardziej w kierunku nadanej rotacji. Na przykład- biała bila z lewą rotacją uderza bilę zagrywaną minimalnie bardziej od prawej strony. Efekt ten może być użyty do "wkręcenia bili", czyli do minimalnie większego (lub mniejszego) przecięcia bili niż pozwala kąt uderzenia. Im więcej rotacji bocznej, im wolniej biała bila się toczy, im więcej tarcia pomiędzy bilami (między brudnymi lub niewypolerowane bilami jest więcej tarcia), a także i im bliżej jesteś do bili docelowej, tym bardziej widać opisywany efekt.

Czas na podsumowanie. Efekt defleksji sprawia, że biała bila odchyla się od kierunku w który celowałeś. Efekt skręcania sprawia, że biała bila po zetknięciu z tipem zatacza łuk. "Zderzenie rotacyjne" zmienia kąt odbicia się bili docelowej od białej bili. Rotacja boczna w ogromnej większości pozostaje na białej bili i ma wpływ na jej odbicie od bandy.

No cóż, wszystko to jest dość skomplikowane. Wbicie bili używając bocznej rotacji staje się prawie cudem:) Wiedząc jednak to wszystko, możemy zmaksymilizować nasze szanse na sukces. Kiedy przychodzi do rotacji bocznej, im mniej jej użyjemy, tym lepiej.

Autor tekstu:
Tom Simpson
Listopad 2000 (modyfikowany październik 2004)

Adres tekstu w wersji oryginalnej:
http://www.poolclinics.com/pdf/TS10.PDF

Tłumaczenie:
Marcin Noras
15.12.2007