Artykuł - Uderzenia zbite

Odpowiedź na pytanie, co dzieje się z białą bilą w czasie różnych faz uderzenia jest wymagającym zadaniem. Biała bila jednocześnie toczy się, obraca i sunie po stole. Może to robić w różnej kolejności, w różnych fazach uderzenia, zderzając się z innymi bilami czy z bandami, aż w końcu zwolnić i zatrzymać się.

Dlaczego jest to takie istotne? Dokładne zrozumienie tego co - i kiedy -  dzieje się z białą bilą jest niezwykle ważne do planowania strategii i finezji uderzenia, które na pewno potrzebujesz, aby grać na wysokim poziomie. Jeżeli skupiamy się i poświęcamy uwagę na obserwowanie i zagrywanie tysięcy uderzeń, stopniowo zaczynamy poznawać zachowanie białej bili w czasie uderzenia i obserwować czy zachowuje się tak jak byśmy tego chcieli. Ale możemy również dojść do tego o wiele szybciej- a mianowicie mając odpowiednią wiedzę teoretyczną na temat zachowania białej bili.

Skupmy się na często źle rozumianym pojęciu uderzenia zbitego (ang. Stunt Shot). Wielu instruktorów (w tym również i ja) uważa, że zderzenie zbite jest jednym z najbardziej istotnych zagadnień w bilardzie. A oto moja definicja tegoż właśnie zagadnienia: uderzenie zbite to takie uderzenie, podczas którego biała bila jedynie sunie po stole w czasie zderzenia z bilą docelową (inaczej- biała bila nie ma żadnej rotacji w momencie zbicia z bilą docelową).

"Tak, uderzenie zbite to inna nazwa stop-ball'a" mówią bilardziści. I tak i nie. Oczywiście podczas zagrywania Stop ball'a zachodzi efekt 'uderzenia zbitego'.
Jest to jednak jego szczególny przypadek, ponieważ przy zagrywaniu stop ball'a biała bila, bila docelowa i łuza leżą w jednej lini.
A oto kluczowa kwestia - największe znaczenie ma to, co dzieje się z białą bilą w czasie zderzenia z bilą docelową. Innymi słowy- nie ma znaczenia jak uderzysz białą bilę (dół, środek, góra, cokolwiek). Ważne jest to, co dzieje się z nią w momencie zderzenia z bilą docelową (jaką ma rotację). Jak możemy nad tym zapanować?

Kontynuując przykład stop-ball'a - wyobraź sobie dwa uderzenia na wprost (biała bila uderza w środek bili wbijanej, obie bile leżą w jednej linii z łuzą). W pierwszym przypadku bile oddalone są od siebie o 30 cm, w drugim przypadku o 120cm. W wielu materiałach instruktażowych można przeczytać: ?aby wykonać stop ball'a, uderz w środek białej bili" (przy krótkich uderzeniach, np. nasze 30cm). W przypadku dłuższego uderzenia przeczytasz: ?uderz mocno w środek białej bili". Takie tłumaczenie może zadziałać, jeśli dobrze uderzysz i słowo 'mocno' będzie rozumiane tak samo przez Ciebie i autorów tych że rad. Jednak ten sposób tłumaczenia nie uwydatnia tego, co dzieje się w najważniejszym momencie- zderzenia bil. Chodzi o to, że podczas wykonywania stop ball'a (a także innych uderzeń przy których oczekujemy efektu 'uderzenia zbitego'), w momencie zderzenia się bil, biała bila nie może mieć żadnej postępowej lub wstecznej rotacji.
Wracając do naszych dwóch przykładowych uderzeń, w pierwszym z nich możesz rzeczywiście uderzyć w środek białej bili, ponieważ (zakładamy że nie uderzasz bardzo lekko) biała bila nie zdąży się nawet zacząć obracać (nabrać rotacji postępowej) zanim zderzy się z bilą docelową- dlatego uzyskamy stopa. Innymi słowy, biała bila będzie jedynie sunąć po stole w momencie zderzenia (brak rotacji). Jednak przy dłuższych uderzeniach (przykład drugi), musisz uderzyć białą bilę trochę poniżej środka (rotacja wsteczna), ponieważ kiedy biała bila będzie podróżowała po stole, z czasem wytraci ona swoją wsteczną rotację (dlatego, że sukno będzie stawiało opór - zjawisko tarcia). Ogólną zasadą dla każdego zderzenia zbitego jest to, że musisz do uderzenia przyłożyć taką siłę i rotację wsteczną, żeby biała bila zderzając się z bilą docelową nie miała żadnej rotacji (górnej, dolnej), czyli- co jest najważniejsze- biała bila musi wytracić rotację wsteczną dokładnie w momencie zderzenia z bilą zagrywaną.

Jest kilka sposobów, aby to osiągnąć. Połączenie prędkości i rotacji wstecznej białej bili są czynnikami, które decydują o tym, jak będzie się zachowywać biała bila w czasie podróży po stole - czy będzie się obracała wstecz, toczyła czy po prostu sunęła po stole. Możesz zastosować uderzenie przeciągnięte (ang. Drag Shot), czyli uderzyć białą bilę lekko i jednocześnie nadać jej maksymalną rotację wsteczną. Możesz zastosować uderzenie bite (ang. Clobber Shot)- przy którym uderzasz białą bilę centralnie i bardzo mocno. Możesz zastosować jakiekolwiek połączenie szybkości uderzenia i rotacji wstecznej, które w danej sytuacji uznasz za właściwe. Pomijając wbijanie bil centralnych (biała i bila docelowa są w jednej linii z łuzą), prędkość jaką nadasz białej bili zadecyduje, gdzie się ona potoczy po zderzeniu z bilą docelową. Po prostu zadecyduj, jaka kombinacja rotacji wstecznej i szybkości białej bili będzie odpowiadała danej sytuacji, jak również Twoim możliwościom.

Dlaczego efekt uderzenia zbiteego jest tak istotny? Dlatego, że podczas takich zagrań jesteśmy w 100% pewni gdzie potoczy się biała bila po zderzeniu z bilą docelową. Jeśli biała bila podczas zderzenia jedynie sunie po stole (nie ma żadnej rotacji), po zderzeniu zawsze potoczy się wzdłuż tak zwanej 'linii zderzenia' (czasami zwanej też 'linią styczną'), a co najważniejsze- zachowa się tak niezależnie od swojej prędkości. Jak wyznaczyć 'linię zderzenia'? Wyobraźmy sobie dowolne kątowe zagranie, a dokładnie moment zderzenia białej bili z bilą docelową (przez moment obie bile się stykają) i poprowadźmy linię przez środki tych że bil. Następnie 'dorysujmy' sobie drugą linię, która będzie się zaczynała dokładnie w punkcie zetknięcia się naszych bil i będzie prostopadła do wcześniejszej linii. Właśnie w kierunku tej drugiej linii podąży biała bila po zderzeniu z bilą docelową (oczywiście przy opisywanym tu uderzeniu zbitym). Innymi słowy- biała bila po zderzeniu z bilą docelową podąży w kierunku prostopadłym do linii, po której podążała biała bila przed zderzeniem.

Zrozumienie tego zagadnienia to klucz do dobrej gry pozycyjnej. Dokładnie wiemy, gdzie potoczy się biała bila podczas uderzenia zbiteego, a jeśli chcemy, aby potoczyła się bardziej w przód lub w tył, używamy do tego rotacji postępowej lub wstecznej.

Autor tekstu:
Tom Simpson
Czerwiec 2002

Adres tekstu w wersji oryginalnej:
http://www.poolclinics.com/pdf/TS17.PDF

Tłumaczenie:
Marcin Noras
17.12.2007